Wiele osób codziennie odkłada zadania na później. Czasami wynika to z konieczności priorytetyzacji, organizacji czasu, a czasem efektem mechanizmów obronnych wykształconych w człowieku. Odkładanie na później czyli prokrastynacja, bywa mylona z lenistwem. Nie oznacza jednak tego samego. Wzbudza również inne emocje. Sprawdź, czym jest prokrastynacja, jak sobie radzić z nią i jak przestać odkładać na później?
Prokrastynacja – co to jest i dlaczego tak często mylimy ją z lenistwem
Prokrastynacja co to? Z pozoru wygląda jak zwykłe odkładanie spraw na później. W praktyce dysfunkcjonalne zwlekanie, które często jest mylone z lenistwem. Osoba, która a to cierpi ma trudności z rozpoczęciem pracy, później działa pod presją czasu, często na ostatnią chwilę. Często wymienia zaplanowane, ważne zadanie na czynność mniej istotną lub taką, która ją relaksuje. Prokrastynator odczuwa silny lęk, stres i poczucie winy, mimo że nie wykonuje swoich obowiązków. Prokrastynacja to nie lenistwo – osoba leniwa nie ma wyrzutów sumienia z powodu niewykonanego zadania.
Prokrastynacja z pozoru wygląda jak lenistwo. Różni się jednak intencją. Prokrastynator chce wykonać zadanie, ale odczuwa lęk, który go blokuje. Powodem może być również uczucie przytłoczenia czy nadmierny perfekcjonizm. Leniwa osoba nie ma intencji wykonania zadania i nie zależy jej na jego realizacji, a także nie odczuwa stresu związanego z bezczynnością. Prokrastynator nie potrafi w pełni wypocząć, nawet gdy nie pracuje, bo ciągle myśli o niezałatwionych sprawach. Dużą rolę odgrywa motywacja. Jeżeli czynniki demotywujące mają przewagę nad motywującymi pojawia się niepokój, strach przed porażką i negatywne odczucia, które są nieprzyjemne. Znaczenie mają również czynniki, które utrudniają samokontrolę i zmniejszają motywację, na przykład stosunek korzyści do ilości włożonej pracy jest nieproporcjonalny lub nieopłacalny .
Psychologiczne przyczyny prokrastynacji – lęk, perfekcjonizm i niska samoocena
Prokrastynacja często wynika z podłoża emocjonalnego, a nie z braku chęci do pracy. Najczęstsze przyczyny tego zjawiska to obawa, że zadanie nie zostanie wykonane idealnie, a jednocześnie lęk przed poddaniem go ocenie. Dla osób, które zmagają się z prokrastynacją zadania są przytłaczające, wydają się duże, skomplikowane. Jednocześnie moją pojawić się problemy z samokontrolą i monitorowaniem działań.
Powodów może być wiele. Dla niektórych jest to jedynie nieodpowiednie zarządzanie czasem. Nie jest to jedynym powód. W przypadku prokrastynacji znaczenie mają emocje, które wiążą się z zdaniami, nie bezpośrednio konieczność ich zrealizowania. Jeżeli się boisz – odkładasz zadanie na później. Wstyd przed skompromitowaniem również skutecznie blokuje możliwość jego zrealizowania. U niektórych osób wywołuje to poczucie bycia gorszym. Znaczenie ma również ocena słuszności wykonania zadania – im bardziej bezużyteczne się wydaje, tym mniejsza motywacja do zrobienia. Prokrastynacja jest zaburzeniem, które może prowadzić do poważnych problemów ze zdrowiem psychicznym, takich jak przewlekły stres czy depresja.
Prokrastynacja jako sposób regulacji emocji – dlaczego „później” daje chwilową ulgę?
Odkładanie na później jest formą ulgi. Najczęściej objawia się usilnym dążeniem do perfekcjonizmu. Obawa przed tym, że popełni się błąd skutecznie blokuje rozpoczęcie działania. Im później się do niego zabierzesz, tym później będziesz odczuwać niezadowolenie, stres i żal. Ulga jest jednak pozorna. Odłożone zadanie i zastąpienie go innym, często przyjemniejszym powoduje, że w mózgu uwalnia się dopamina. Ośrodek nagrody uwalnia poczucie zadowolenia. Problem pojawia się w momencie, w którym ponownie pojawia się odłożone zadanie. By uniknąć konfrontacji, zyskać więcej czas i ochronić siebie przed krytyką sięgamy po kolejne łatwe zadanie. Z czasem świadomość wykonania tego trudniejszego wywołuje szereg negatywnych emocji, które narastają.
Jak radzić sobie z prokrastynacją i kiedy warto zgłosić się po pomoc specjalisty
Czasami prokrastynacja, lęk mogą być efektem zmęczenia, wypalenia czy frustracji. Warto nauczyć się, jakie emocje powodują odkładanie na później. Trzeba również popracować nad pewnością siebie oraz przesadnym perfekcjonizmem. Miej na uwadze, że nie wszyscy widzą Twoje błędy, niektóre są jedynie w Twojej głowie. Wyznaczone cele powinny być realistyczne, takie, które możesz wykonać. Naucz się również odpoczynku. Przerwy z powodzeniem pomogą Ci w planowaniu czasu, a także pozwolą odciągnąć myśli.
Zdarza się, że chroniczna prokrastynacja jest związana z neuroatypowością. Może wynikać z ADHD, OCD, czy zaburzeń ze spektrum autyzmu. Kluczowe jest zrozumienie, co stoi za odkładaniem na później poszczególnych zadań. Warto umówić się na konsultację psychologiczną, ze specjalistą, który pomoże odnaleźć drogę do rozwiązania problemu. Rozmowa z psychologiem online będzie doskonałym początkiem walki z trudnościami. W domowym zaciszu i w przyjaznym otoczeniu łatwiej się otworzyć. Po kilku spotkaniach z pewnością uzyskasz odpowiedzi na nurtujące pytania. Jeżeli będzie konieczna psychoterapia wspierająca zmianę zachowań to specjalista z pewnością Cię odpowiednio pokieruje.