Kryzys niejeden ma wymiar

Kryzys psychiczny (emocjonalny) jest naturalnym elementem życia i można go określić jako „przejściowe, okresowe zaburzenia równowagi psychicznej spowodowane zagrożeniem powiązanym z sensem życia, ważnymi wartościami, w konfrontacji z ważnymi problemami życiowymi. Cechuje go stan napięcia emocjonalnego, w znacznej mierze przeżywanego lękowo” (Kubacka-Jasiecka, 2010, s.26).

Kryzys powoduje zmiany w wielu obszarach funkcjonowania, które wzajemnie na siebie wpływają tj. w sferze poznawczej, emocjonalnej, behawioralnej i biofizycznej. Ze stanem kryzysu intuicyjnie kojarzą się pojęcia: stres, konflikt, sytuacja trudna, krytyczna, poczucie beznadziei i bezradności, frustracja, utrata czy żałoba. Nasilenie i wzrost takich uczuć oraz myśli może powodować realne cierpienie, z którym trudno jest sobie radzić.

Nikt nie ma tak antykryzysowej odporności, aby mieć pewność, że nigdy kryzys go lub jej nie dotknie.

Kryzys niejeden ma wymiar

Ruchome piaski

,,Im bardziej walczysz i próbujesz się wydostać, tym szybciej piaski cię wciągają” (McKay i in., 2019, s. 56).

Kryzys, podobnie jak ruchome piaski, może wciągnąć bez żadnego sygnału ostrzegawczego – nagle i niespodziewanie. Może też pochłonąć w trakcie pustynnej przeprawy w pocie czoła po którymś kolejnym kroku. Ta metafora trafnie obrazuje dwojaki przebieg kryzysu:

  • stopniowy – narastający do nieznośnych rozmiarów np. nieskuteczne działanie, które prowadzi
    do wyczerpania dostępnych sposobów radzenia sobie
  • nagły – gwałtowna utrata adaptacji, zagrożenie np. kataklizm, zagrożenie środowiska.

W kryzysie dochodzi do stosunkowo nagłego i nieoczekiwanego wystąpienia stanu nierównowagi. Załamują się wtedy dotychczasowe wzory i schematy zachowania, co niesie za sobą subiektywne poczucia dyskomfortu psychicznego. Sytuacje wyzwalające stres i kryzys wiążą się z zagrożeniem dla własnej tożsamości – ma to kluczowe znaczenia dla osobistych wartości i poczucia sensu życia.

Kryzys i jego następstwa

Poczucie równowagi i poczucie bezpieczeństwa to konstrukty dynamiczne. Wszelkie wydarzenia, czy zmiany w środowisku lub życiu mogą spowodować brak komfortu i zachwianie emocjonalne. W takiej sytuacji naturalnie może pojawić się lęk, napięcie, czy depresja. Do kryzysu dochodzi wtedy, kiedy człowiek nie jest w stanie zatrzymać lub odwrócić biegu wydarzeń, a każda tego próba kończy się pogłębianiem braku równowagi i narastającym napięciem, niepokojem, cierpieniem, dyskomfortem i chaosem.

Warto wiedzieć jakie są symptomy kryzysu i po czym go rozpoznać. Wyróżnia się cztery współzależne płaszczyzny, na których się on przejawia:

1. Poznawcza:

  • załamanie naturalnej zdolności do rozwiązywania problemów i podejmowania decyzji
  • zniekształcona percepcja wydarzeń
  • utrata zrozumienia jednoznacznych związków między wydarzeniami
  • dezorganizacja poczucia własnej tożsamości

2. Emocjonalna: nasilony lęk (przerażenie, obawa przed utratą kontroli, brak zdolności skupienia się), liczne obawy, wstrząs emocjonalny, wszechogarniające poczucie bezradności i beznadziei, poczucie straty, pustki, winy i krzywdy, złość, wstyd, skrępowanie

3. Behawioralna:

  • trudności w pełnieniu codziennych funkcji życiowych
  • trudności w opanowywaniu emocji i kontroli własnego życia
  • izolacja lub lęk przed samotnością lub wzrost zależności od otoczenia
  • działania impulsywne i nieprzemyślane (np. destruktywne)
  • zachowania niezgodne z odczuwanymi emocjami

4. Biofizjologiczna: rozstrojenie i dezintegracja procesów fizjologicznych, dolegliwości somatyczne.

Trzeba jednak pamiętać, że kryzys jest stanem unikalnym dla danej osoby. Oznacza to, że każdy może indywidualnie, w charakterystyczny dla siebie sposób przeżywać, odczuwać i interpretować bieg zdarzeń.

Zrozumieć kryzys – zrozumieć człowieka

Kryzys jest czasowym załamaniem, które może rozstrzygnąć się w różnych kierunkach. Dlatego ważne jest, by zadbać o siebie i mieć odwagę korzystać ze wsparcia i pomocy specjalistycznej np. psychologa. Ludzie w kryzysie są osobami w pełni normalnymi i sprawnymi intelektualnie. Stres i lęk mogą utrudniać sprawne funkcjonowanie poznawcze, jednak nie można mówić w takim przypadku o niewydolności umysłowej, czy chorobie psychicznej.

Mimo osłabienia i dezorganizacji osoby dotknięte kryzysem zazwyczaj chcą i są zdolne do tego, żeby sobie pomóc. Warunkiem przywrócenia równowagi psychicznej jest interpretacja sytuacji kryzysowej jako natychmiastowej konieczności przeformułowania własnego życia, wyznawanych wartości, czy poczucia sensu życia.

Zagrożenie, a może szansa

Kryzys może być jednocześnie zagrożeniem i szansą. Zależy to od subiektywnej interpretacji i reakcji na sytuację.

Niewątpliwie kryzys to punkt zwrotny, wymagający natychmiastowych rozstrzygnięć i kierunku. Można określić go jako „odczuwanie lub doświadczanie wydarzenia, bądź sytuacji jako trudności nie do zniesienia, wyczerpującej zasoby wytrzymałości i naruszającej mechanizmy radzenia sobie z trudnościami. Jeżeli osoba będąca w kryzysie nie otrzyma wsparcia, może się to stać przyczyną poważnych zaburzeń” (James i Gilliland, 2004. s. 26).

Biorąc pod uwagę powyższe warto zaznaczyć z jakiego powodu stan kryzysu stanowi zagrożenie:

  • może dojść do poważnej dekompensacji, która ujawnia się np. poprzez agresję skierowaną na siebie lub na innych
  • może dojść do pewnego rodzaju wycofania się z powodu niemożliwej do wytrzymania sytuacji
  • trwanie w stanie dezorganizacji może generować myśli rezygnacyjne, a nawet samobójcze
  • pozorne uporanie się z kryzysem powodować może jego chroniczność
  • może prowadzić do uzależnienia
  • upośledza funkcjonowanie w podstawowych rolach i relacjach
  • możliwe zablokowanie rozwoju.

Jednocześnie kryzys to sytuacja, która daje szansę na zmiany, przeformułowanie, czy przewartościowanie pewnych spraw. Jeśli tylko się na to odważymy i damy sobie szansę.

Co dalej?

Mówi się, że kryzys może trwać od kilku dni do 6 miesięcy – jak sobie z nim radzić? Niekiedy czas to za mało, żeby wyleczyć rany. Kryzys jest sytuacją, która wymaga interwencji i pomocy psychologicznej. Doświadczane cierpienie poniekąd skłania do przełamywania wewnętrznych barier i włącza tendencję do poszukiwania wsparcia. Bądźmy otwarci na takie możliwości.

Autor: Anna Ciucias

Bibliografia:

  1. Kubacka-Jasiecka, D. (2010). Interwencja kryzysowa. Pomoc w kryzysach psychologicznych. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.
  2. McKay, M., Fanning, P., Lev, A., Skeen, M. (2019). Relacje na huśtawce. Sopot: GWP.
  3. James, R., Gilliland, B. (2004). Strategie interwencji kryzysowej. Warszawa: PARPA.

Comments are closed.